Op 27 maart 2026 verzorgde Ulrich Schmiedel De Vrijzinnige Lezing in de Geertekerk Utrecht.
Zijn lezing‘Vrijzinnigheid’ as a Matter of Survival: Public Theology in the Age of Migration‘ is terug te zien via YouTube:
De volgende Vrijzinnige Lezing is op vrijdag 7 april 2027 met Mariecke van den Berg, hoogleraar Religie, Gender en Seksualiteit. In haar lezing met de werktitel ‘Bezield verzet’ wil zij focussen op queer theology.
Nu religie in onze samenleving niet langer in het verdomhoekje zit, is het belangrijk om op ontdekkingstocht te gaan en oude, klassieke opvattingen onder het stof vandaan te halen. Dat betoogde theologe Claartje Kruijff tijdens De Vrijzinnige Lezing.
Kruijff sprak op 21 maart haar lezing ‘De x-factor van de vrijzinnigheid. Vrijmoedig én ontvankelijk’ uit in een propvolle Geertekerk Utrecht. Zij is remonstrants predikant en schrijfster van verschillende boeken, zoals Een God die in mij gelooft: rust en richting in een wereld zonder zekerheid. In 2017 was zij verkozen tot Theoloog des Vaderlands.
Lees hier haar gehele lezing
Lees ook de reacties van referenten Jan Offringa en Marinka Verburg
In het begin van haar lezing focuste ze op de laatste ontwikkelingen in de samenleving. Ze constateerde dat zingeving weer hip en urgent is en dat zingevingsvragen aan de orde van de dag zijn. Met kwetsbare woorden zei ze: ‘Het lijkt wel alsof we zijn uitgeseculariseerd, uitgeïndividualiseerd, uitgerationaliseerd, maar ook ontworteld.’
De decennialange ontkerkelijking en negatieve houding ten opzichte van het geloof heeft er volgens haar voor gezorgd dat er iets verloren is gegaan. Ze citeerde zanger en dichter Nick Cave zegt: ‘De seculiere wereld heeft zijn belofte niet kunnen waarmaken. Religie ligt weer op tafel als een legitieme richtingaanwijzer in ons leven.’
‘Laat dat nou precies zijn wat ik zelf ook ervaar,’ aldus Kruijff. ‘Ik heb een geloofsleven nodig. Ik verlang er zelfs naar. Zonder was voor mij niet genoeg, daar kon ik niet mee verder. Het voelde voor mij als richtingloos en zwaar. Daar denk ik vaak aan als ik lees over de percentage burnouts en ook
depressies. We hebben massaal te lijden aan overbelaste geesten en lijven. Maar ook aan ondervoede zielen.’
Religie mag er dus weer zijn. Maar hoe? ‘De neiging in de vrijzinnigheid is om niet alleen van die dogmatische God van oudsher afstand te nemen maar ook van geloofswoorden uit het verleden. Terwijl ik denk dat daar juist iets zit waar we meer mee kunnen. Door woorden af te stoffen die voorzien zijn van een dikke dogmatische stoflaag en daar met nieuwe frisse ogen en taal ernaar te kijken met elkaar. Door nieuwe ruimte met elkaar te durven verkennen en openen.’
Met andere woorden: oude opvattingen opnieuw interpreteren. Kruijff wil op een ontvankelijke en vrijmoedige manier omgaan met klassieke thema’s. In de afgelopen jaren is er veel afgebroken. Nu is het tijd om weer iets op te bouwen. Als voorbeeld nam ze het woord ‘zonde’ dat in de afgelopen eeuwen voor veel mensen als zeer zwaar is ervaren. ‘Kan het woord zonde opnieuw verstaan worden met een opener, oorspronkelijker idee van zonde wat zoiets betekent als – uit de relatie raken- uit de verbinding- misschieten- je doel voorbij (zonder de loodzware bagage van zonde die door mensen over mensen is uitgestort in het verleden)?’
‘Ik geloof dat we de vrijzinnige ruimte van geloven die we met elkaar hebben kostbaar is,’ zo besloot Kruijff. ‘En die ruimte kunnen we verdiepen en uitbouwen in gemeenschap met een veelheid aan diverse stemmen. Een vrijzinnige ruimte waar we ruim mee om mogen gaan. Waar we ook theologische concepten aan de orde mogen stellen waar we verlegen mee zijn geworden. Met respect voor elkaars waardigheid en integriteit. Die ruimte zou ik verder willen verkennen de komende jaren.’
Foto’s: Dick Vos
Op vrijdag 21 maart 2025 verzorgt theologe Claartje Kruijff De Vrijzinnige Lezing. De titel van haar lezing luidt: ‘De x-factor van de vrijzinnigheid. Vrijmoedig én ontvankelijk.’ Zij zegt hierover:
In een God als Almachtige, Allesbepalende en Alleswetende Regisseur ergens daarboven geloven de meeste mensen tegenwoordig niet meer.
Een tijd van geloofsdeconstructie, die ingezet werd in de jaren zestig van de vorige eeuw, is hard nodig geweest. Het zijn bevrijdende decennia geweest voor velen. Toen ik aan de Vrije Universiteit studeerde leerde ik over het dappere en bevrijdende werk van theoloog Kuitert en theologen met en na hem die de dogmatische geloofswaarheden van hun jeugd hebben afgepeld en afgelegd.
Voor mij was dat niet wat ik zocht: omdat ik juist de leegte had ervaren van een omgeving waar geloofsruimte en -taal/verbeelding geen rol speelde. Komend uit een context waarin religie en geloofsleven geen rol speelde was deze afgepelde ruimte mij al te bekend. Laat het zo zeggen, er viel niet veel meer te deconstrueren. Ik was op zoek naar een andere taal en ruimte. Een existentiële, menselijke – geloofstaal en ruimte.
Hoogleraar Vrijzinnige Theologie Rick Benjamins onderzoekt in zijn boek Boven is onder ons hoe theologen van nu in dit post-theïstische tijdperk op een geloofwaardige manier over God proberen te spreken.
Ik zie hierin, als theoloog anno 2025, zowel een uitdaging als een opdracht: om van onderop, in alle vrijheid die er is, gezamenlijk naar ruimte te zoeken om ons tot elkaar en tot het mysterie van ons bestaan te kunnen verhouden. Waar we aan ons leven zin kunnen geven door het telkens opnieuw te kunnen ontvangen. Er wordt de vrijzinnigheid weleens verweten dat we de mensen niks meer bieden. Een soort vaag ietsisme. Daar ben ik het niet mee eens: vanuit vrijheid, zonder dogma’s, kunnen we van alles onderzoeken en agenderen. En tegelijk is het bij de vrijzinnigen ook spannend: voor je het weet maken we zelf nieuwe heilige huisjes, dogma’s. Graag verken ik, in deze lezing, de ruimte die we als vrijzinnigheid hebben en innemen kunnen.
De Vrijzinnige Lezing op 21 maart begint om 20.00 uur (deur open vanaf 19.30) en vindt plaats in de Geertekerk Utrecht.
De Vrijzinnige Lezing 2024 met Jayne Svenungsson
Op 15 maart sprak Jaynce Svenungsson De Vrijzinnige Lezing. De tekst van de lezing kunt u hier teruglezen.
Heleen Zorgdrager reageerde op de lezing. Haar reactie kunt u hier teruglezen.
De avond kunt u terugkijken via YouTube:
Bekijk de opname van De Vrijzinnige Lezing met Willem B. Drees of lees de tekst:
De lezing kunt u hier teruglezen (PDF)
Op 15 maart 2024 verzorgt de Zweedse godsdienstfilosofe Jayne Svenungsson De Vrijzinnige Lezing, wederom in de Geertekerk Utrecht. De voertaal tijdens deze lezing is Engels.
Op 25 maart 2022 verzorgde de Duitse theoloog Jörg Lauster De Vrijzinnige Lezing.
Lees hier de tekst van de lezing (PDF).
Lees ook de reacties die op de lezing werden gegeven door:
Onderzoekster Petra Laagland Winder
De volgende lezing is op vrijdag 24 maart 2023. Willem B. Drees, emeritus-hoogleraar filosofie van de geesteswetenschappen aan Tilburg University, zal dan spreken.
Op 26 maart 2021 sprak Hans Alma De Vrijzinnige Lezing uit. Haar lezing ‘Iets nieuws beginnen’ kunt u nu terugkijken op YouTube:
Mijn boek Het verlangen naar zin eindigt met een ode aan de liefde, opgevat als passie voor léven en compassie met onszelf en de ander in onze kwetsbaarheid. Compassie maakt het ons mogelijk te leven – leven te wíllen – in tegenwoordigheid van het kwaad en de dood.
Compassie vraagt moed, maar dat betekent niet dat het om iets groots en heldhaftigs gaat.
Gebruik makend van woorden uit een gedicht van Wordsworth, omschrijft Karen Armstrong compassie als het stellen van ‘kleine, naamloze, niet herinnerde daden van vriendelijkheid en liefde’. Een klein gebaar kan zicht geven op iets nieuws en zo een wereld van verschil maken. In compassie is verbeelding werkzaam als kracht die ook in onmogelijke situaties een tegendraadse mogelijkheid doet verschijnen. In mijn lezing verbind ik dit verbeelde mogelijke, klein en onbeduidend als het kan zijn, met een visie op religie waarin compassie zowel persoonlijke als politieke betekenis heeft.
Wanneer heeft u een kleine, naamloze daad van vriendelijkheid en liefde ontvangen of gesteld? Wat bracht dat teweeg?
Naar de tekst van Jesaja 43:19 laat Huub Oosterhuis ons zingen “Het is al begonnen, merk je het niet?” Is er iets nieuws merkbaar in deze dreigende corona-tijd?
De theologen Ellen Verheul en Sytze Ypma gaven een reactie op de lezing van Hans Alma. Lees hier hun bijdrage:
Op 15 maart 2019 sprak de Britse theoloog Theo Hobson zijn Vrijzinnige Lezing uit met als titel ‘Can Liberal Christianity be Revived?’
De volledige tekst van zijn lezing is hier te lezen als pdf
Foto: Dick Vos
De volgende Vrijzinnige Lezing vindt plaats op 13 maart 2020, met als hoofdspreker Christa Anbeek.
Op vrijdag 15 maart 2019 verzorgt de vooraanstaande Britse theoloog Theo Hobson De Vrijzinnige Lezing, om 20.00 uur in de Geertekerk in Utrecht.
Zijn lezing draagt de titel:
Kan liberaal christendom gereanimeerd worden?
(voertaal: Engels)
In deze lezing zal Theo Hobson een overzicht geven over zijn carrière. Hij bespreekt de religieuze invloeden die hij onderging, zijn overgang van academische theologie naar journalistiek, zijn moeizame verhouding tot de Kerk van Engeland en zijn recente werk als kunstenaar. Hij zal de drie kernaspecten van zijn denken – geloof, theopolitiek en ritueel – toelichten. Die aspecten zijn alle drie verbonden met zijn herziening van ‘liberaal christendom’, een traditie die feitelijk ten onderging aan het eind van de twintigste eeuw en een wederopbouw nodig heeft. Religieuze kunst kan een liberale christelijke cultuur reanimeren en in deze lezing belicht Hobson een aantal lopende projecten.
Na de lezing zullen prof. dr. Laurens ten Kate en dr. Iemke Epema een inhoudelijke reactie geven op de lezing.
Praktische informatie over De Vrijzinnige Lezing vindt u hier
Meer informatie over Hobson vindt u hier
Op zaterdagochtend 16 maart organiseert De Vrijzinnige Lezing samen met Op Goed Gerucht een masterclass met Theo Hobson. Het thema van die studiedag luidt: Predikant in de publieke ruimte. De studieochtend vindt plaats in Amsterdam aan de PThU van 10.30 tot 12.30 uur.
Meer informatie over de masterclass vindt u hier
Ter gelegenheid van De Vrijzinnige Lezing verschijnt bij Skandalon een inleiding op het werk van Theo Hobson.
Rick Benjamins (red.) en Theo Hobson, Theo Hobsons gelovig humanisme: christelijk geloof en seculier denken.
In dit boek zijn vertalingen opgenomen van twintig artikelen die Hobson publiceerde in kranten en tijdschriften als The Guardian en The Spectator. Die artikelen vormen een representatieve dwarsdoorsnede van Hobsons denken. Humoristisch en polemisch worden daarin de belangrijkste thema’s van zijn theologie aangesneden met het oog op de actualiteit. Het boek bevat daarnaast een bespreking van Hobsons belangrijkste boeken door Rick Benjamins en wordt afgesloten met een interview.
Op vrijdag 16 maart 2018 verzorgde theoloog Frits de Lange de tweede Vrijzinnige Lezing met als titel:
‘Opnieuw beginnen. Radicale theologie tussen vrijzinnigheid en orthodoxie’.
De respons van Wouter Slob vindt u hier
De respons van Manuela Kalsky vindt u hier
devrijzinnigelezing.wordpress.com 